دکتر مسعود کثیری

پزشک عمومی


گزارش همایش رازی نابغه¬ی ملک ری

«گزارش همایش رازی نابغه­ی ملک ری»

گزارش گر: زهرا سجادی

دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ علم طب و داروسازی دانشگاه اصفهان

sajadizahra@ymail.com

معرفی همایش

روز پنجشنبه 13 آذر 1393 سالن همایشهای تالار شیخ صدوق آستان مقدس حضرت عبدالعظیم (ع) شهرری میزبان جمع کثیری از اساتید و دانشجویان و اندیشمندان و پژوهشگران از اقصی نقاط ایران و جهان بود. این سالن محل برگزاری «همایش ملی نابغهی ملک ری حکیم محمد بن زکریای رازی» بود که با حضور انبوهی از علاقهمندان در دو نوبت صبح و عصر توسط مرکز نجوم آستان مقدس حضرت عبدالعظیم (ع) برگزار شد.

در برگزاری همایش فوق نهادهای متعددی چون شهرداری شهرری، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران و دانشگاه مک گیل با مرکز نجوم آستان مقدس حضرت عبدالعظیم (ع) همکاری کرده بودند تا این همایش هرچه بهتر و باشکوهتر برگزار گردد. مرکز نجوم آستان حضرت عبدالعظیم (ع) هرساله متولی برگزاری سلسله همایشهای پرباری در حوزهی تاریخ علوم است و در خلال این همایشها با اهدای «جوایز ویژهی حضرت عبدالعظیم» به مقالات برگزیده وپیشکسوتان ممتاز در تاریخ علوم اسلامی گامی مؤثر در تولید علم برمیدارد.

محور همایش امسال معرفی دانشمند بلندآوازه و نابغهی بینظیر ایران اسلامی «ابوبکر محمد بن زکریای رازی» بود. نتیجهی این کار با استقبال و انعکاس وسیعی مواجه شد و میتوانیم این همایش را در کنار اقدامات درخور توجه دیگراین مرکز همچون تأسیس کتابخانهی تخصصی رازی پژوهی و پارک علم و فناوری در شهرری بهعنوان حرکتی تأثیرگذار برشماریم.

پوشش خبری همایش

از ماهها پیش خبرگزاریهای بسیاری به بازتاب و پوشش دادن اخبار مربوط به همایش پرداخته بودند و در این میان مصاحبهی دقیق و جامع دبیر علمی همایش جناب آقای دکتر جعفر آقایانی چاوشی نقش رسانهای مهمی در افزایش استقبال از همایش رازی داشت. چراکه آقای دکتر آقایانی چاوشی در مصاحبهی مذکور به تبیین اکثر اهداف و ابعاد همایش پرداخته و چکیدهای گویا از برنامههای همایش را ارائه داده بودند.

شروع برنامه

در ساعت 8:30 صبح پس از تلاوت آیاتی از کلامالله مجید، رئیس همایش و مرکز نجوم، جناب آقای حجتالاسلاموالمسلمین دکتر محمد تقدیری ضمن خوشامد­گویی به حضارپیام آیتالله ری­شهری رئیس تولیت آستان مقدس حضرت عبدالعظیم را قرائت کرد. آنگاه دبیر علمی همایش و عضو هیئتعلمی دانشگاه صنعتی شریف آقای دکتر جعفر آقایانی چاوشی و دستیار ایشان پژوهشگر دایرةالمعارف بزرگ اسلامی و استاد بازنشستهی دانشگاه تربیتمعلم تهران، جناب آقای دکتر مجدالدین کیوانی در جایگاه مخصوص خود برای مدیریت همایش قرار گرفتند و مجری همایش آقای مؤمنی از جناب آقای دکتر مهدی محقق استاد ممتاز دانشگاه تهران بهعنوان پیشکسوت رازی پژوهی برای سخنرانی دعوت نمود.

ایشان نویسنده و مترجم آثار بسیاری درزمینه­های مختلف علم و فلسفه و کلام و بهویژه رازی پژوهی است که با حضور خود به این همایش رونق دوچندان داد. سخنرانی دکتر محقق نویسندهی کتاب «فیلسوف ری» با عنوان «رازی دانشمندی ذوالابعاد» به تحلیل اندیشههای فلسفی و اخلاقی رازی اختصاص داشت. نامبرده با استناد به مطالب کتابهای رازی ازجمله «الشکوک علی الجالینوس» از رازی بهعنوان متفکر مسلمان و معتقد به دین مبین اسلام دفاع کرد و نکات مهمی در رد اتهامات الحاد رازی بیان نمود.

استاد اظهار داشت که غربیها و صهیونیستها درصدد هستند تا دانشمندان اسلامی را ملحد و ضد دین جلوه دهند، همانطور که درگذشته نیز فرقهی اسماعیلیه رازی را قربانی توطئه­ی خود نمودند؛ نظیر کاری که تروریستهای داعش امروزه با متفکران اسلامی انجام میدهند. وی بهعنوان نمونه به این نکتهی مهم اشاره کرد که رازی در کتاب «الشکوک علی الجالینوس» گفته است که من به کتابهای جالینوس پس از کتب آسمانی و وحیانی اعتقاددارم و این نکته گواهی بر ایمان قلبی رازی به کتب وحیانی بوده است.

سخنران بعدی جناب آقای دکتر محمدمهدی اصفهانی دیگر پیشکسوت و محقق رازی پژوه و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران بود که دربارهی «رازی و اخلاق پزشکی» به بحث پرداخت. دکتر اصفهانی با اشاره به آثاری چون «محنة الطبیب»، «الحاوی» و «طب الفقراء» به بررسی شخصیت اخلاقی این پزشک فرزانه پرداخته و علو طبع و آزادمنشی این دانشمند برجسته را به نحو مطلوبی معرفی کرد و در ادامه­ی این بحث به کتاب «طب الفقرا» اشاره کرد که رازی آن را در رفع نیازهای اولیه­ی پزشکی مردم مستمند در غیاب پزشک تدوین کرده است.

نامبرده شرایط یک پزشک خوب را از نگاه رازی بیان کرد که بعضی از آنها عبارتاند از خوشخلقی و دوری از لهو و لعب و کارهای ناپسند و تأکید کرد که ازنظر رازی پزشک باید علوم پایه را بداند. در عصر رازی مراد از علوم پایه منطق و فلسفه و بعضی از علوم دینی بوده است. در تأیید سخنان دکتر اصفهانی سخنران بعدی یعنی آقای دکتر سید محمود طباطبایی روانپزشک و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران و محقق و مترجم آثار پزشکی رازی به انتقاد از وضع موجود و نا به سامان گزینش پزشکان در عصر حاضر پرداخت. نامبرده با یادآوری ماجرای اسیدپاشی یک پزشک بهصورت پزشکی دیگر در روزهای اخیر اظهار تأسف کرد و گفت پزشکان امروزی باید از اخلاق خوش رازی الگو بگیرند.

دکتر طباطبایی در توضیح مقالهی خود با عنوان «بررسی آثار پزشکی رازی با بهرهگیری از پزشکی نوین» خطرات معالجهی فراگیر با طب سنتی را گوشزد کرد و گفت که تمام بیماریها خصوصاً بیماریهای صعبالعلاج را نمیتوان صرفاً با بهکارگیری طب سنتی درمان کرد و لازم است که اینگونه بیماریها با روش مدرن و گامبهگام بالینی تشخیص و درمان گردد؛ چراکه میزان دقت در این شیوه بهمراتب بیشتر است و سلامت بیمار بهتر تأمین میگردد.

مترجم الحاوی در ادامه بر اهمیت استناد صحیح و علمی تأکید کرد و از وضعیت آشفتهبازار کتب طب سنتی انتقاد کرد و وبژه کتاب «طب الرضا» منسوب به حضرت علی بن موسیالرضا (ع) امام هشتم را از درجهی اعتبار ساقط دانست و اظهار شگفتی کرد که چرا نظارتی بر چاپ و انتشار اینگونه کتب صورت نمیگیرد. این کتاب از جنبههای مختلف بهویژه سلسلهی راویان حدیث و نکات طبی و علمی دارای اشتباهاتی فاحش است و بههیچوجه با مقام شامخ امام رضا همخوانی ندارد. این اظهارات از سوی حجتالاسلام تقدیری و همچنین جناب آقای دکتر چاوشی نیز تأیید گردید. دکتر طباطبایی در یادآوری بیانات مقام معظم رهبری (مدظلهالعالی) در خصوص لزوم بازشناسی و مطالعه و اصلاح مجدد منابع طب سنتی، اظهار داشت عرصهی مذکور مستعد فعالیت دقیق علمی و کارشناسانه است و اظهار امیدواری کرد که اگر چنین شود آنگاه طب سنتی ما حرفی برای گفتن و مجالی برای عرضاندام خواهد داشت.

چهارمین سخنرانی مربوط به ارائهی مقالهی آقای دکتر جعفر آقایانی چاوشی استادیار دانشگاه صنعتی شریف و دبیر علمی همایش بود که توسط خانم ساناز محمدی دانشجوی مقطع کارشناسی مهندسی شیمی دانشگاه علمی کاربردی صنایع غلات قائم انجام شد. مقالهی مذکور در موضوع «کشف الکل توسط رازی» بود. آقای دکتر چاوشی در مقالهی فوق به بررسی کشف این مادهی سحرآمیز در تمدنهای گذشته پرداخت و خاطرنشان کرد که تنها روشی که در آن از تهیهی الکل بهوسیلهی تقطیر مواد نشاستهای سخن به میان آمده، متعلق به رازی است، بهعبارتدیگر کیمیاگران گذشته ناخودآگاه الکل را به دست آورده بودند لیکن از شناخت و تهیه­ی آن بهوسیلهی تقطیر آگاهی لازم را نداشتند. در اینجا این سؤال مطرح شد که رازی کشف خود را در کدامیک از آثارش موردبحث قرار داده است. پاسخ استادیار دانشگاه صنعتی شریف این بود که اثر عربی رازی که متضمن این کشف میباشد، تاکنون به دست نیامده است اما خوشبختانه ترجمهی لاتینی قرونوسطایی از این اثر موجود است که نسخهای از آن در کتابخانه­ی ملی پاریس نگهداری می­شود. این دستور رازی را در تهیهی الکل، آقای هوفر شیمیدان فرانسوی به زبان فرانسه ترجمه کرده است که دکتر چاوشی آن را از فرانسوی به فارسی ترجمه و در مقالهی خود آورده است. بااینکه مقالهی فوق ازلحاظ علمی بس متقن و مستند بود بازهم دکتر چاوشی و همکار دانشجوی ایشان به این حد اکتفا نکرده و با نمایش فیلمی مستند از شبیهسازی تهیهی الکل با روش رازی در آزمایشگاه شیمی دانشگاه صنایع غلات قائم موجبات تحسین و رفع خستگی حاضرین را فراهم کردند.

در این هنگام برنامهی صبح همایش ملی نابغهی ملک ری با قرائت بیانیه و اهدای جوایز هفتمین دورهی جایزهی ویژهی حضرت عبدالعظیم (ع) به آقایان دکتر مهدی محقق بهپاس زحمات ایشان در معرفی رازی و ترجمه­ی آثار فلسفی رازی و دکتر سید محمود طباطبایی بهپاس ترجمههای ایشان از آثار پزشکی رازی و دکتر احسان مقدس بهپاس چاپ متن منقح آثار پزشکی رازی به پایان رسید و متولیان همایش شرکتکنندگان را به بازدید از نمایشگاه گیاهان دارویی و مطالعهی مقالات پوستری و بازدید از غرفهی شرکت نرمافزاری دیجیتال نور و کتب طبی واقع در طبقهی زیرین سالن همایش دعوت کردند و پس از اقامهی نماز و صرف ناهار بخش دوم همایش در ساعت 14 آغاز گشت.

مراسم عصر با ایراد مقالهی«اصول تغذیه ازنظر رازی» توسط خانم دکتر فرزانه غفاری استادیار دانشگاه شهید بهشتی ادامهیافت. نامبرده در این مقاله به اهمیت تدبیر غذایی در تداوی بیماریها ازنظر رازی اشاره نمود و گفت در دیدگاه رازی رژیم غذایی بر دارودرمانی و داروهای مفرده بر داروهای مرکبه تقدم دارد. دکتر غفاری به نقش مهم رازی در توسعهی آگاهی مردم درزمینه­ی تندرستی تأکید کرد و افزود طبق نظر رازی عامل بسیاری از بیماریهای خطرناکی چون سرطان و بیماریهای گوارشی از عادات ناپسند غذایی سرچشمه میگیرد. اگرچه خانم دکتر غفاری در مقالهی فوق سعی در تبیین و شناسایی نظریات بدیع و ابتکاری رازی داشت لیکن سخنرانی­اش از اقبال چندانی برخوردار نگشت و ملالانگیز و تکرار مکررات بود. شاید علت این نامرادی از کلیگویی و سطحی بحث نمودن مطالب نامبرده نشأتگرفته باشد که میتوان علت آن را در عدم ارتباط تحصیلات و حوزهی کاری دکتر غفاری دانست- موضوعی که باید داوطلبان تحصیل در طب سنتی مدنظر داشته باشند.

ادامهی برنامه «در جستجوی کتب طبی مفقوده در کتاب الحاوی رازی» با سخنرانی دکتر احسان مقدس دامپزشک و پژوهشگر طب سنتی دنبال شد. این پژوهشگر به اهمیت و عظمت کار رازی در تداوم دانش پیشینیان اشاره نمود و رازی را وارث بسیاری از دادههای علمی پیش از خود دانست. سخنران در ادامهی بحث خود به امانتداری و رعایت اخلاق علمی رازی در نقلقولها و استفاده از منابع استناد کرده و بهعنوان نمونه از مطلبی در کتاب «الحاوی» یادکرد که در آن رازی از نسخهی تجویزی شاگردش برای درمان یک بیماری گفتگو کرده و اعتبار آن را بازگو میکند.

سخنران هفتم آقای دکتر مجدالدین کیوانی بود که مقالهای در موضوع «رازی و کالبدشناسی قلب» ارائه داد. ایشان حاصل مقالهی خود را چنین شرح داد که نظریات رازی در آناتومی قلب دربردارندهی اهمیت رازی در علم طب است، چنانکه دانشمندان بسیاری از غرب و شرق ازجمله «جاشوا لیبووتیس» از یادداشتهای رازی در کتب «الحاوی» و «المنصوری» برای تکمیل آناتومی قلب بهره جستهاند. کوتاهسخن آنکه مطالب رازی نسبت به یادداشتهای جالینوس و پیشینیانش از ساختاری کاملاً تازه برخوردار است. در تأیید این سخنان آقای «دکتر امینی» متخصص قلب حاضر در جلسه نظریات رازی را تا حدودی درست دانست و این تأیید کارشناسی با توجه به آگاهی از اعتبار اندک و نوپایی علم تشریح در روزگار رازی باعث مسرت و افتخار حضار گردید.

برنامهی بعدی به «تأثیر رازی بر پزشکان رنسانس» اختصاص داشت که موضوع سخنرانی آقای دکتر پرویز سلمانی بود. اهمیت سخنرانی فوق بیشتر ازآنجهت بود که آندره وزالیوس پس از مهجور شدن طب یونانی و اسلامی توسط پاراسلسوس بار دیگر به آثار رازی تمسک جسته و از آنها در نگارش و تدوین آثار خود بهره­ی فراوان برده است و این مهم نشانی است از قابلیت چشمگیر و تحسینبرانگیز آثار حکیم ری.

«تأثیر رازی بر کیمیاگر هندی قرن هفتم هجری»عنوان سخنرانی­ای بود که آقای اسفندیار معتمدی دبیر بازنشستهی فیزیک به همایش ارائه داده بود و بر اساس چکیدهای که توسط مسئولان همایش در اختیار شرکتکنندگان قرارگرفته بود، ایشان قصد داشت به معرفی ترجمهی منظوم کتاب کیمیایی «تدابیر» رازی تحت عنوان کتاب «مخزن الحکمت» توسط اسماعیل کوفی کیمیاگر هندی قرن هفتم بپردازد. بااینحال سخنران بهجای پرداختن به اصل مطلب به حاشیه پرداخت و این موضوع اعتراض دبیر همایش را در پی داشت.

دهمین سخنرانی از آن دانشجوی معدن شناسی دانشگاه فردوسی مشهد، آقای ایمان تاجی بود که با ارائهای علمی و رسا «نظر ابتکاری رازی دربارهی ذوب فلزات» را بررسی کرد. این سخنرانی موردتوجه شرکتکنندگان همایش واقع گردید زیرا نامبرده با مقایسهی شیوهی فرآوری فلزات توسط رازی بادانش متالورژی امروزی به نکات مهم و بدیعی از علم کیمیاگری رازی دست یازیده بود.

سرانجام آخرین سخنرانی فرارسید و شهرام انصاری فارغالتحصیل فیزیک از دانشگاههای آلمان برای ارائهی «چگونگی استخراج نقره از معادن به روش همدانی کیمیاگر اسلامی» در جایگاه قرار گرفت. سخنرانی آقای انصاری ازلحاظ توجه به علم کیمیا و بازشناسی جایگاه این علم شایان ستایش بود اما از دو جهت موردنقد واقع شد: یکی آنکه معلوم گشت کیمیاگر موردبحث، نه «همدانی» متعلق به ایران بلکه در اصل «حمدانی» و از اهالی عربستان بوده است و این اشکال از سوی شخص آقای انصاری نیز پذیرفته شد و انتقاد دیگر بر این سخنرانی عدم ارتباط بحث با رازی بود که سخنران در پاسخ به این اشکال کیمیاگر مزبور را از شاگردان مکتب رازی و درنهایت موضوع را بیارتباط با همایش ندانست.

در این وقت مجری برنامه و دبیر همایش بهطور همزمان از خاتمهی همایش خبر دادند و از ارائهی تعدادی از سخنرانیها _ازجمله دو مقاله از اساتید دانشگاههای خارج از کشور که قبلاً وعدهی ارائه بهصورت ویدئوکنفرانسی از آنها دادهشده بود_ صرفنظر گردید. این مقالات «بحثی از آثار کیمیایی رازی» از خانم دکتر گیل تیلور استاد دانشگاه کالیفرنیا و «پزشکی بالینی ازنظر رازی» از آقای دکتر ناصر کنعانی استاد دانشگاه برلین و همچنین ارائهی «رد اتهامات الحادی رازی» از آقای مهدی دانشیار بود که به علت ضیق وقت و برخورد نمودن با تاریکی شب و نماز مغرب و عشا انجام نگردید. حسن ختام همایش اهدای جوایز و تقدیرنامهها به صاحبان مقالات برگزیده بود و همایش با پذیرایی و گرفتن عکس یادگاری اساتید جلسه با برگزیدگان و دوستداران رازی به اتمام رسید.

از دیگر اقدامات مهم برگزارکنندگان همایش رازی تأسیس «کتابخانهی تخصصی رازی پژوهی» و «پارک علم و فناوری» در شهرری بود که در روزهای اخیر مورد اول با همکاری شهرداری شهرری انجام و فضایی مناسب جهت این کار اختصاص داده شد.

حواشی همایش

همایش رازی نابغهی ملک ری نیز چون سایر همایشها خالی از حاشیه نبود که از آن جمله میتوان به جروبحث اطبای سنتی با دکتر سید محمود طباطبایی و آشوبطلبی طرفداران الحاد رازی با آقای دکتر چاوشی اشاره کرد و از همه عجیبتر اعتراض یکی از حاضرین در خلال سخنرانی آقای تاجی به دبیر همایش بود که چرا به سخنرانان اجازه داده نمیشود تا آزادانه تمام مقالهی خود را بیان کنند و آقای دکتر چاوشی در پاسخ به این معترض مقصر اصلی را ضیق وقت همایش دانست و افزود منطق همایشها اجازه نمیدهد که سخنرانان از موضوع اصلی عدول کنند و بیش از وقت تعیینشده صحبت نمایند و باعث ظلم به دیگر سخنرانان و ملال خاطر مخاطبان شوند.

پیشنهاد نگارنده

در همایش مذکور اگرچه سعی شده بود بیشتر ابعاد رازی موردبحث و چالش و توجه قرار گیرد، لیکن نکتهای دربارهی محل دفن رازی مطرح نگردید و امید است که این موضوع در آینده موردبحث مورخان و رازی پژوهان قرار گیرد.


آدرس مطب :
تلفن : -

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
صفحه اصلیبیوگرافیکتاب های منمقالات منکارهای پژوهشی دانشجویانگاه نوشته هااسناد تاریخ پزشکیدوره کارشناسی ارشد– گراصفحه شخصی پویاپیامهای کاربرانسوالات پزشکیسایتهای دیگر